Die Suid-Afrikaanse Motorbedryfmeesterplan (SAAM 2035), wat in 2016 bekendgestel is, het ten doel gehad om teen 2035 tussen 1.3 miljoen en 1.5 miljoen voertuie per jaar te vervaardig, met die bykomende oogmerk om plaaslike inhoud in Suid-Afrikaanse-gemonteerde voertuie tot 60% te verhoog. Hierdie ambisieuse teikens blyk egter tans buite bereik te wees.
Die Departement van Handel, Nywerheid en Kompetisie (dtic) het in sy Nywerheidsontwikkelingstrategie (NOS) 2026 erken dat vordering met die bereiking van SAAM 2035 se doelwitte stagneer. Die huidige lokaliseringstempo staan op slegs 39%, wat beduidend laer is as die gestelde 60%-teiken. Dit dui op 'n beduidende gaping tussen die plan se ambisies en die werklike prestasie.
Oorsig van Teikens en Werkelikheid
Die Suid-Afrikaanse Motorbedryfmeesterplan (SAAM 2035) het as een van sy primêre doelwitte gestel om die indiensneming in die sektor teen 2035 tot 224 000 poste te verhoog. Hierdie teiken is ontwerp om ’n aansienlike hupstoot te gee aan werkskepping binne die vervaardigingsbedryf, wat as ’n sleutelkomponent van ekonomiese groei beskou word. Die plan het die volle waardeketting van die motorbedryf in ag geneem, van onderdeleverskaffers tot voertuigmontering.
In 2025 is slegs 616 466 voertuie in Suid-Afrika geproduseer. Hierdie syfer is ver onder die ambisieuse teiken van 1.3 miljoen eenhede wat deur SAAM 2035 vir dieselfde jaar gestel is. Die beduidende verskil dui op uitdagings in die bereiking van die beoogde produksievlakke, wat moontlik beïnvloed word deur faktore soos belegging, plaaslike vraag en uitvoermoontlikhede.
Wat indiensneming betref, het die motorsektor tans ongeveer 115 000 mense in diens. Dit is ’n merkbare tekort teenoor die mikpunt van 224 000 poste wat in die meesterplan uiteengesit is. Die gaping dui daarop dat die sektor nog nie daarin geslaag het om die verwagte arbeidsintensiteit te bereik nie, wat verdere ontleding van die onderliggende oorsake vereis.
Suid-Afrika se bydrae tot wêreldwye voertuigproduksie in 2025 was slegs 0.62%. Hierdie persentasie is laer as die doelwit van 1% wat SAAM 2035 gestel het. Die onvermoë om hierdie wêreldwye aandeelteiken te bereik, beklemtoon die noodsaaklikheid vir strategiese aanpassings om die land se posisie in die internasionale motorbedryf te versterk en mededingendheid te verbeter.
Nuwe Strategieë vir Werkgeleenthede
Die Departement van Handel, Nywerheid en Kompetisie (dtic) ondersoek tans maniere om die monteer van voertuie deur middel van "completely knocked down" (CKD) onderdele te ondersteun. Hierdie strategie is daarop gemik om werksgeleenthede te beskerm en die motorbedryf te help om omgewingswetgewing na te kom. Die dtic het gesê: "Hierdie maatreëls sal die bedryf help om wêreldwyd mededingend te bly en nuwe beleggers na die land te lok." Dit dui op 'n proaktiewe benadering om die uitdagings in die sektor aan te spreek.
'n Voorbeeld van hierdie benadering is reeds sigbaar by BAIC se aanleg in die Oos-Kaap, waar hulle Foton-bakkies met behulp van die CKD-metode monteer. Hierdie fasiliteit illustreer hoe die CKD-model in Suid-Afrika toegepas kan word om produksie te stimuleer en moontlik plaaslike inhoud te verhoog, alhoewel die lokaliseringsteiken van 60% nog nie bereik is nie. Die gebruik van CKD-onderdele kan nuwe beleggings en tegnologieë na die land bring.
Mahindra het ook onlangs 'n memorandum van verstandhouding (MoU) met die Nywerheidsontwikkelingskorporasie (IDC) onderteken. Hierdie ooreenkoms behels 'n studie oor die moontlike vestiging van 'n CKD-voertuigmonteringsaanleg. So 'n aanleg sou bydra tot die diversifisering van die Suid-Afrikaanse motorbedryf en kan verdere werkskepping in die vervaardigingsektor bevorder, wat 'n sleuteldoelwit van die SAAM 2035-plan is.
Toekoms van Elektriese Voertuie
Die Departement van Handel, Nywerheid en Kompetisie (dtic) ondersoek ook die moontlikheid om aansporings vir die vervaardiging van nuwe-energievoertuie (NEV's) in Suid-Afrika op te skaal. Hierdie stap is noodsaaklik om die land se motorbedryf mededingend te hou in 'n vinnig veranderende globale mark, soos blyk uit die dtic se stelling: "Hierdie maatreëls sal die bedryf help om wêreldwyd mededingend te bly en nuwe beleggers na die land te lok."
Die dtic se fokus op NEV's is veral relevant aangesien Europa beplan om die invoer van binnebrandenjinvoertuie teen 2035 te verbied. Gevolglik is aansporings vir NEV-produksie noodsaaklik vir die Suid-Afrikaanse motorbedryf om sy uitvoermarkte in Europa te behou. Sonder hierdie aanpassing kan die land 'n beduidende deel van sy uitvoervolume verloor.
Die dringendheid van hierdie aanpassing word onderstreep deur die feit dat NEV's in 2025 reeds 75.7% van Suid-Afrika se totale voertuiguitvoere uitgemaak het. Dit dui op 'n duidelike verskuiwing in globale vraag en die noodsaaklikheid vir plaaslike produksie om tred te hou.
Suid-Afrika beskik oor 'n strategiese voordeel vir die ontwikkeling van die NEV- en hernubare-energietoorslagsektore. Die land het ryk afsettings van sleutelminerale soos litium, koper, kobalt en mangaan, wat kritieke komponente in die vervaardiging van batterye en ander NEV-tegnologieë is. Hierdie natuurlike hulpbronne bied 'n unieke geleentheid om 'n spilpunt vir die NEV-waardeketting te word.
