President Cyril Ramaphosa het Donderdagmiddag, 14 Mei, die Minister van Sosiale Ontwikkeling, Sisisi Tolashe, uit haar pos ontslaan. Die Presidensie het die besluit in 'n verklaring aangekondig wat die namiddag uitgereik is.
Ramaphosa het Minister in die Presidensie vir Vroue, Jeug en Persone met Gestremdhede, Sindisiwe Chikunga, aangestel om as waarnemende minister in die portefeulje te dien. Verdere besonderhede oor die redes vir Tolashe se ontslag is nie onmiddellik bekend gemaak nie. Die Presidensie se verklaring het slegs die verandering in leierskap bevestig.
Beskuldigings oor SUV-skenkings
Die ontslag van minister Sisisi Tolashe kom te midde van bewerings dat sy skenkings van twee luukse Chinese sportnutsvoertuie (SUV's) laat in 2023 aanvaar het. Volgens hierdie bewerings was die voertuie oënskynlik bedoel vir die ANC Vroueliga, 'n organisasie waar sy 'n prominente rol speel. Die presiese model of waarde van die voertuie is nie bekend gemaak nie, maar die bewering fokus op die aard van die skenking en die ontvangs daarvan in haar hoedanigheid as 'n openbare beampte. Hierdie aantygings het vrae laat ontstaan oor die etiese implikasies van sulke skenkings aan 'n kabinetslid.
'n Verdere bewering wat tot die kontroversie bydra, is dat Tolashe versuim het om hierdie SUV-skenkings aan die Parlement bekend te maak, soos vereis word deur die etiese kode vir lede van die uitvoerende gesag. Die reëls vir openbaarmaking is daarop gemik om deursigtigheid te verseker en potensiële botsings van belange te voorkom. Indien die bewerings waar is, sou Tolashe se versuim om die skenkings te verklaar, 'n oortreding van hierdie reëls wees, wat moontlik aanleiding kon gee tot die aksie wat president Cyril Ramaphosa teen haar geneem het.
Persoonlike wins uit staatsmiddele
Daar is ook aantygings dat minister Sisisi Tolashe staatsmiddele vir persoonlike gewin aangewend het. Een van die bewerings is dat 'n "voedselhulpwerker", wat in diens van die Departement van Sosiale Ontwikkeling was, in Tolashe se private woning in Oos-Londen gewerk het. Hierdie werker, wie se salaris deur die staat betaal is, is glo vir private doeleindes by die minister se huis gebruik.
Verder word daar beweer dat hierdie voedselhulpwerker verplig was om maandeliks R7 000 na Tolashe se dogter se rekening oor te plaas. Die doel van hierdie oorplasings was na bewering om “huishoudelike uitgawes” by te dra. Hierdie aksies sou 'n direkte skending van etiese riglyne en moontlik ook van wetgewing oor die misbruik van staatsbronne wees, indien dit waar blyk te wees.
Grondwetlike implikasies en opvolging
President Cyril Ramaphosa het Minister Sisisi Tolashe uit haar pos onthef ingevolge artikel 91(2) van die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika. Hierdie artikel verleen aan die President die bevoegdheid om lede van die Kabinet aan te stel, te ontslaan en hul portefeuljes te verander. Die ontslag is 'n direkte uitoefening van hierdie grondwetlike prerogatief. Daar word verwag dat 'n permanente opvolger vir die pos van Minister van Sosiale Ontwikkeling binnekort aangekondig sal word, na die aanstelling van Sindisiwe Chikunga as waarnemende minister. Die Presidensie het nog nie verdere besonderhede oor die tydlyn vir hierdie aanstelling bekend gemaak nie. Die besluit val binne die President se diskresie om sy uitvoerende span saam te stel.
