Suid-Afrika se landbousektor is moontlik beter voorbereid op die dreigende El Niño-droogte, alhoewel laer as normale reënval en hoë temperature vir die land voorspel word. Volgens die Suid-Afrikaanse Weerdiens word warm weer en minder reën tussen Oktober en Desember verwag, wat kommer oor waterbeskikbaarheid wek. Nietemin staan Suid-Afrika se nasionale gemiddelde damvlakke in Augustus op 'n gesonde 95.5%, berig Absa. Dit is 'n beduidende verbetering vergeleke met Augustus 2016, toe die damme slegs 55% vol was, wat 'n sterker posisie vir die landboubedryf aandui. Die vooruitsig van laer as normale reënval en hoër temperature is 'n kernaspek van die El Niño-verskynsel, wat tradisioneel droogte en hittegolwe in Suider-Afrika veroorsaak. Hierdie weersvoorspellings, wat deur die Suid-Afrikaanse Weerdiens (SAWS) uitgereik is, beklemtoon die belangrikheid van proaktiewe waterbestuur.
Damvlakke bied sterk verweer
Die nasionale gemiddelde damvlakke het deurgaans hoog gebly, met piekwaardes wat in 2023/24 ’n indrukwekkende 93% bereik het. Hierdie vlakke het verder gestyg tot ongeveer 95% gedurende 2024/25, en staan tans op 95.5% in Augustus vanjaar. Hierdie volgehoue hoë stoorvlakke bied ’n stewige buffer teen die verwagte droogte. Die huidige stand van sake verteenwoordig 'n merkwaardige herstel en stabiliteit in die land se waterinfrastruktuur, veral in kontras met vorige droogteperiodes. Dit plaas die landboubedryf in 'n relatief gunstige posisie om die uitdagings van die komende El Niño-seisoen te hanteer.
Sommige provinsies toon egter vlakke wat laer is as dié van verlede jaar in dieselfde tydperk. Die Wes-Kaap se damkapasiteit staan op 80.2%, terwyl KwaZulu-Natal en die Noord-Kaap onderskeidelik 87% en 88.6% aanteken. Hierdie syfers dui op ’n geringe afname vergeleke met die vorige jaar, wat moontlik plaaslik vir uitdagings kan sorg. Die provinsiale variasies beteken dat, alhoewel die nasionale prentjie rooskleurig lyk, plaaslike gemeenskappe en boere in sekere streke steeds onder druk kan verkeer. Dit onderstreep die noodsaaklikheid vir spesifieke, gebiedsgerigte waterbestuurstrategieë.
Daarteenoor handhaaf die Vrystaat en Noordwes uitsonderlik sterk stoorvlakke. Die Vrystaat se damme is tans 100.2% vol, terwyl Noordwes selfs hoër is met ’n kapasiteit van 102.9%. Hierdie provinsies is dus besonder goed geposisioneer om die impak van die voorspelde El Niño-droogte te weerstaan. Die oorskryding van 100% kapasiteit in hierdie provinsies dui op oorvloedige reënval in die onlangse verlede, wat 'n welkome voorsprong bied vir die komende droër maande.
Boere aangemoedig tot klimaat-slim
Die landbousektor betree die huidige El Niño-siklus vanuit een van sy sterkste beginposisies in onlangse jare, wat ’n mate van veerkragtigheid teen die voorspelde droogte bied. Hierdie gunstige uitgangspunt is deels te danke aan die volgehoue hoë damvlakke en die aanpassings wat die bedryf reeds gemaak het. Die sterk beginposisie is 'n direkte gevolg van die hoë nasionale damvlakke en die ervaring wat boere opgedoen het tydens vorige droogteperiodes.
Die departement van landbou het intussen ’n beroep op gewasboere gedoen om klimaat-slim landboupraktyke toe te pas. Dit sluit maatreëls in wat daarop gemik is om grondvog te bewaar en water te bespaar, terwyl die land voorberei vir die El Niño-weerpatroon. Hierdie proaktiewe benadering is noodsaaklik om die impak van die verwagte droë toestande te versag. Voorbeelde van sulke praktyke sluit in die gebruik van deklae (mulch), presisiebesproeiingstelsels, en die aanplanting van droogtebestande gewasse. Deur hierdie metodes te implementeer, kan boere hul afhanklikheid van reënval verminder en die produktiwiteit van hul lande handhaaf selfs onder ongunstige weersomstandighede.
Voorspellings en potensiële impak
’n Sterk El Niño-verskynsel het reeds in die Stille Oseaan gevorm en daar is ’n hoë waarskynlikheid dat dit teen die lente vanjaar ’n baie sterk gebeurtenis sal word. Hierdie El Niño-patroon word gekenmerk deur ’n verwarming van die oppervlakwater in die Stille Oseaan, wat wêreldwyd beduidende impak op weerpatrone kan hê. Vir Suid-Afrika beteken dit gewoonlik laer as normale reënval en hoër temperature, veral in die somerreënvalstreke. Die intensiteit van die El Niño is van kritieke belang vir die omvang van die droogtetoestande wat verwag word. Hoe sterker die verskynsel, hoe groter is die potensiële impak op waterbronne en landbouproduksie. Die ontwikkeling van hierdie El Niño-gebeurtenis word fyn dopgehou deur weerkundiges en landboukenners om die presiese omvang van die uitwerking daarvan te bepaal. Die moontlikheid van 'n "baie sterk" El Niño-gebeurtenis teen die lente verhoog die waaksaamheid onder alle belanghebbendes. Dit vereis voortdurende monitering en aanpassing van strategieë om die land se voedselsekerheid te verseker.
