Die Stad Kaapstad het nie 'n skoon ouditverslag van die Ouditeur-Generaal in Suid-Afrika ontvang nie, wat deel is van 'n breër neiging van dalende munisipale oudituitkomste. Hierdie inligting kom uit die Ouditeur-Generaal se verslag oor die oudituitkomste van plaaslike regering vir die 2024-2025 finansiële jaar. Die verslag dui aan dat die oudituitkomste en prestasie van die agt metro's landwyd voortdurend verswak het. Geen van hierdie metro's, insluitend die Stad Kaapstad, kon daarin slaag om 'n skoon oudit te behaal nie. Hierdie stand van sake beklemtoon 'n dringende behoefte aan verbeterde finansiële bestuur en beheer binne die plaaslike regeringsfeer.
Landwye oudituitkomstes toon agteruitgang
Slegs 39 munisipaliteite landwyd het 'n skoon oudit ontvang, wat ongeveer 15% van alle plaaslike regeringsowerhede verteenwoordig. Dit dui op 'n beduidende afname in finansiële bestuursstandaarde oor die algemeen. Hierdie skrale aantal munisipaliteite wat aan die hoogste ouditstandaarde voldoen, beklemtoon die omvang van die uitdagings wat die sektor in die gesig staar, en dui op 'n breër sistemiese probleem in die bestuur van openbare fondse op plaaslike vlak. Die gebrek aan skoon oudits beïnvloed die vertroue van die publiek in die vermoë van munisipaliteite om hul mandaat te vervul.
Die munisipaliteite met skoon oudits administreer gesamentlik R52.6 miljard, wat slegs 8% van die totale plaaslike regeringsbesteding uitmaak. Hierdie syfer toon dat die oorgrote meerderheid van plaaslike regeringsfondse deur entiteite bestuur word wat nie aan die vereistes vir 'n skoon oudit voldoen nie, wat vrae oor aanspreeklikheid en doeltreffende dienslewering laat ontstaan. Dit impliseer dat die meerderheid van belastingbetalers se geld nie met die vereiste deursigtigheid en verantwoordelikheid bestuur word nie, wat 'n negatiewe impak op dienslewering en ontwikkeling het.
'n Totaal van 38 munisipaliteite het sedert die 2020-21 finansiële jaar agteruitgegaan. Hierdie agteruitgang sluit munisipaliteite in wat voorheen skoon oudits ontvang het, asook drie van die land se metro's. Die tendens illustreer 'n verspreide verswakking in finansiële beheer en bestuur oor verskeie vlakke van plaaslike regering. Dit is 'n kommerwekkende teken van 'n afname in finansiële dissipline en 'n gebrek aan voldoende interne beheermaatreëls wat noodsaaklik is vir goeie regering. Die agteruitgang van voorheen goedbestuurde entiteite dui op 'n dieperliggende probleem wat aandag vereis.
Die aantal metro's met 'n gekwalifiseerde ouditmening het gedurende die huidige administrasie se termyn van twee na vyf gestyg. Hierdie toename in gekwalifiseerde menings vir die grootste munisipaliteite dui op sistemiese probleme en 'n versuim om finansiële dissipline en deursigtigheid te handhaaf binne die land se ekonomiese spilpunte. 'n Gekwalifiseerde ouditmening dui op beduidende onreëlmatighede en 'n gebrek aan voldoening aan finansiële verslagdoeningstandaarde, wat die betroubaarheid van finansiële state ondermyn. Hierdie verskynsel is 'n duidelike waarskuwingsteken vir die stabiliteit van plaaslike regeringsfinansies.
Metros se finansiële wanbestuur
Metro's en hul munisipale entiteite was verantwoordelik vir die lewering van dienste aan 'n beduidende deel van die land se bevolking, met 8.9 miljoen huishoudings wat van hulle afhanklik was. Dit verteenwoordig 46% van Suid-Afrika se totale huishoudings, wat die kritieke rol van metro's in dienslewering onderstreep. Hierdie syfer beklemtoon die verreikende impak wat finansiële agteruitgang in hierdie entiteite op die gemiddelde burger kan hê, aangesien swak bestuur direk lei tot 'n verswakking in die kwaliteit en beskikbaarheid van noodsaaklike dienste.
Die finansiële omvang van hierdie metro's is ook aansienlik, aangesien hulle R335.97 miljard bestuur het. Hierdie bedrag verteenwoordig 'n groot deel — 54% — van die totale plaaslike regeringsbestedingsbegroting. Die hantering van so 'n groot deel van die land se munisipale fondse plaas 'n swaar verantwoordelikheid op die metro's om deursigtige en doeltreffende finansiële bestuur te handhaaf, iets wat duidelik onder druk is. Die onbehoorlike bestuur van hierdie fondse kan katastrofiese gevolge vir die land se ekonomie en sy burgers inhou.
Die volgehoue nie-nakoming deur metro's en hul munisipale entiteite oor die afgelope vier jaar het gelei tot 'n onrusbarende bedrag van R73.87 miljard aan onreëlmatige besteding. Hierdie herhalende patroon van finansiële wanbestuur wys op ernstige gebreke in interne beheermaatreëls en die noodsaaklikheid vir dringende ingryping om aanspreeklikheid en die verantwoordelike gebruik van openbare fondse te verseker. Onreëlmatige besteding is 'n aanduiding van uitgawes wat nie in ooreenstemming met wetgewing, regulasies of interne beleide is nie, wat 'n verkwisting van skaars hulpbronne verteenwoordig.
Die Stad Tshwane het die afgelope vier jaar herhaaldelik ongefinansierde begrotings aanvaar. Hierdie praktyk is 'n kritieke aanwyser van finansiële onstabiliteit, aangesien dit beteken dat die munisipaliteit besteding beplan wat nie deur beskikbare inkomste gedek word nie, wat langtermyn finansiële probleme en 'n verswakking in diensleweringsvermoë kan veroorsaak. Die aanvaarding van ongefinansierde begrotings is 'n ernstige oortreding van finansiële bestuurspraktyke en lei onvermydelik tot 'n ophoping van skuld en 'n onvermoë om verpligtinge na te kom.
AG waarsku oor nakomingsprobleme
Die Stad Kaapstad het van 'n skoon oudit na 'n ongekwalifiseerde ouditmening agteruitgegaan, wat 'n beduidende verandering in sy finansiële bestuurstatus aandui. Dit is veral opmerklik aangesien die Stad Kaapstad voorheen die enigste metropolitaanse munisipaliteit was wat vir die vorige drie finansiële jare 'n skoon oudituitkoms ontvang het. Hierdie agteruitgang weerspieël 'n breër patroon van nakomingsprobleme binne plaaslike regerings, selfs in munisipaliteite wat voorheen as modelle van goeie finansiële bestuur beskou is. Die verlies aan 'n skoon oudit vir Kaapstad is 'n ernstige terugslag wat die noodsaaklikheid van voortdurende waaksaamheid en streng beheermaatreëls beklemtoon.
Die Ouditeur-Generaal (OG) het wesenlike bevindinge oor nakoming met sleutelwetgewing by alle metro's gerapporteer. Volgens die OG het "die swakhede wat in hierdie prosesse geïdentifiseer is, 'n omgewing geskep wat vatbaar is vir bedrog en manipulering en die risiko van finansiële verlies verhoog het." Dit dui op ernstige tekortkominge in interne beheermaatreëls wat openbare fondse in gevaar stel. Die OG se waarskuwing is 'n ernstige oproep tot aksie vir munisipale leierskap om hierdie swakhede onmiddellik aan te spreek en stappe te doen om deursigtigheid en verantwoordelikheid te herstel.
Die metro's het sedert die 2021-22 finansiële jaar R21.72 miljard aan ongemagtigde besteding aangegaan, wat die omvang van die finansiële wanbestuur verder onderstreep. Ongemagtigde besteding verwys na uitgawes wat sonder die nodige magtiging aangegaan is, wat dikwels 'n aanduiding is van 'n gebrek aan behoorlike goedkeuringsprosesse en 'n versuim om die voorskrifte van die Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Finansiële Bestuur na te kom. Die OG het bygevoeg dat "die hoë vlakke van nie-nakoming te wyte was aan 'n gebrek aan geïnstitusionaliseerde kontroles om te verseker dat leierskap en amptenare eties optree, aan wetgewing voldoen en in die beste belang van die metro optree." Hierdie stelling beklemtoon 'n gebrek aan verantwoordelikheid en etiese gedrag op sleutelvlakke van munisipale bestuur, wat 'n fundamentele probleem is wat die doeltreffendheid en integriteit van plaaslike regering ondermyn. Die volgehoue patroon van ongemagtigde besteding dui op 'n diep gewortelde kultuur van onverskilligheid teenoor finansiële dissipline en openbare aanspreeklikheid.
