'n Advokaat wat president Cyril Ramaphosa se aansoek teen die tersydestelling van 'n Artikel 89-verslag teenstaan, het in die Wes-Kaapse Hooggeregshof aangevoer dat kontant wat van sy Phala Phala-plaas gesteel is, in 'n bank weggesteek is om beweerde betaalde werk te verberg. Hierdie bewering is geopper te midde van die voortgesette regsproses wat Ramaphosa se poging om die bevindings van die Artikel 89-paneel, gelei deur Sandile Ngcobo, te verwerp, ondersoek.
Die president het egter enige oortreding ontken en volgehou dat die buitelandse valuta die opbrengs van 'n wettige wildverkoping was. Ramaphosa se regspan, onder leiding van Wim Trengove SC, het tydens die verrigtinge sy posisie herhaal dat die gesteelde geld deel was van 'n transaksie wat in 2020 by Phala Phala plaasgevind het.
Die hof se ondersoek na bewyse
Die Wes-Kaapse Hooggeregshof is tans besig met die aanhoor van president Cyril Ramaphosa se aansoek om die bevindinge van die onafhanklike paneel om te keer. Hierdie paneel het in November 2022 bevind dat daar voldoende bewyse bestaan het vir die Parlement om vier moontlike aanklagte van vervolging te ondersoek. Die president probeer hiermee die weg baan om die verslag van die Artikel 89-paneel, gelei deur Sandile Ngcobo, te verwerp.
Die saak word deur 'n regterlike paneel aangehoor. Regters Mark Sher, Nolwazi Mabindla-Boqwana en Ncumisa Mayosi presideer oor die verrigtinge, waar die geldigheid van die paneel se bevindinge en die president se aansoek deeglik ondersoek word. Die hof moet bepaal of die onafhanklike paneel se verslag op 'n korrekte regsgrondslag saamgestel is en of dit ter syde gestel kan word.
Ramaphosa se ontkenning en verdediging
President Cyril Ramaphosa se verdediging in die hofsaak spruit voort uit sy standpunt dat die Phala Phala-voorval nie neerkom op beweerde betaalde werk buite sy presidensiële pligte nie. Die eerste aanklag waarna verwys word, fokus spesifiek op die vraag of Ramaphosa 'n boerderybesigheid bedryf het wat as ander betaalde werk beskou kan word, wat die Grondwet lede van die uitvoerende gesag verbied om te doen. Die president het herhaaldelik ontken dat die kontant op sy plaas verband hou met enige onwettige of ongrondwetlike aktiwiteite. Sy regspan voer aan dat die transaksie 'n wettige verkoop van wild was en dat hy nie die Grondwet oortree het deur 'n boerdery te bedryf wat winsgewende aktiwiteite behels nie.
Agtergrond van die Phala Phala-skandaal
Die aanklagte teen president Cyril Ramaphosa spruit voort uit die diefstal van ongeveer US$580 000 kontant vanaf sy Phala Phala-plaas in Februarie 2020. Hierdie voorval het die fondasie gelê vir die ondersoek na die president se beweerde oortredings. Die bedrag, wat destyds as buitelandse valuta op die plaas gehou is, vorm die kern van die omstrede saak.
Die diefstal is destyds nie by die polisie aangemeld nie, en het eers in Junie 2022 in die openbaar bekend geword. Dit het gebeur toe die voormalige direkteur-generaal van die Staatsveiligheidsagentskap, Arthur Fraser, 'n kriminele klag gelê het. Fraser het beweer dat die diefstal toegesmeer is, wat 'n nasionale opskudding veroorsaak het en uiteindelik gelei het tot die parlementêre en geregtelike ondersoeke wat tans aan die gang is.
