Die Durbanse Streekhof het bevind dat die arrestasie en aanhouding van die prokureur Shabeer Goolabjith en die aanklaer Kelvin Raymond Munsamy onwettig was. Hierdie uitspraak volg op ‘n ondersoek na die omstandighede rondom hul inhegtenisneming en is gelewer deur waarnemende streekhoflanddros Fiona Seedat. Die hof het duidelik verklaar dat sowel die aanvanklike arrestasie as die daaropvolgende aanhouding van beide Goolabjith en Munsamy onregmatig was. Die beslissing van die Durbanse Streekhof is ‘n belangrike ontwikkeling in die saak wat die wettigheid van polisieprosedures onder die soeklig plaas, en bevestig dat die Minister van Polisie nie daarin kon slaag om die inhegtenisnemings en daaropvolgende aanhoudings te regverdig nie.
Agtergrond tot die saak
Die saak spruit voort uit 'n korrupsie-ondersoek wat verband hou met 'n bedrogondersoek wat reeds in 2016 begin het. Hierdie vroeëre ondersoek het die weg gebaan vir die daaropvolgende gebeure wat tot die omstrede arrestasies gelei het, en het die grondslag gelê vir die aantygings teen die twee regslui.
Tydens 'n deursoeking van Goolabjith se regskantore, wat deel was van die voortgesette ondersoek, het die polisie elektroniese toestelle in besit geneem. Op hierdie toestelle is WhatsApp-boodskappe ontdek wat glo korrupte transaksies tussen Goolabjith en Munsamy aandui. Hierdie digitale bewyse het die grondslag gevorm vir die bewerings teen die twee mans en het die ondersoek in 'n nuwe rigting gestuur.
In Augustus 2019 het beide Shabeer Goolabjith en Kelvin Raymond Munsamy vrywillig by die Durban Sentrale Polisiekantoor aangemeld nadat die polisie met hulle in verbinding getree het. Hulle het vrywillig aan die polisie se versoek voldoen, wat daarop dui dat hulle bewus was van die ondersoek en die voorneme om hulle aan te kla.
Hulle is daarna verwerk, aangekla en dieselfde dag na die hof geneem. Daar is hulle op borgtog van R2 000 vrygelaat. Die vinnige proses van aanmelding, aanklag en borgtog het die hof se latere fokus op die wettigheid van die arrestasie en aanhouding beklemtoon, veral aangesien die polisie nie lasbriewe vir hul inhegtenisneming verkry het nie.
Die hofsaak en argumente
Na hul arrestasie in Augustus 2019 het Shabeer Goolabjith en Kelvin Raymond Munsamy siviele eise teen die staat ingestel. Die twee het die Minister van Polisie gedagvaar en aangevoer dat hul arrestasie en aanhouding onregmatig was, en dat dit sonder redelike gronde of 'n lasbrief uitgevoer is. Hulle het hul reg op vryheid en die behoorlike proses van die reg geskend gevoel, wat die siviele eis genoodsaak het.
Tydens kruisondervraging het die afgetrede adjudant-offisier Sagren Govender, wat by die arrestasies betrokke was, toegegee dat die arrestasies wel sonder lasbriewe gemaak is. Hy het ook erken dat geeneen van die vereistes vir lasbrieflose arrestasies kragtens Artikel 40 van die Strafproseswet nagekom is nie. Hierdie erkenning was 'n kritieke punt in die hofsaak, aangesien dit die staat se argumente direk ondermyn het.
Govender het verder erken dat die beweerde oortredings nie onder Bylae 1 van die Wet val nie, wat sekere misdrywe lys waarvoor arrestasie sonder lasbrief onder spesifieke omstandighede toelaatbaar sou wees. Sy getuienis het die staat se posisie verder verswak deur die gebrek aan wetlike gronde vir die optrede te bevestig.
Luidens Govender se getuienis het hy op aanklaerinstruksies opgetree. Hy het verklaar dat hy nie lasbriewe aangevra het nie omdat die beskuldigdes bekende individue was en nie as vlugrisiko's beskou is nie. Hierdie verdediging is deur die hof as onvoldoende geag in die lig van die streng wetlike vereistes vir arrestasie, en het die vraag laat ontstaan oor die korrekte toepassing van prosedures.
Regterlike beslissing en implikasies
Waarnemende streekhoflanddros Fiona Seedat het bevind dat die Minister van Polisie nie daarin kon slaag om die arrestasies en daaropvolgende aanhoudings van die prokureur Shabeer Goolabjith en die aanklaer Kelvin Raymond Munsamy te regverdig nie. Die hof het adjudant-offisier Sagren Govender se redenasie verwerp en bevind dat aanklaers nie die wetlike bevoegdheid het om die polisie opdrag te gee om arrestasies uit te voer nie. Hierdie beslissing onderstreep die beginsel van die skeiding van magte en die spesifieke rolle van verskillende rolspelers in die strafregstelsel.
Landdros Seedat het benadruk dat die bevoegdheid om arrestasies te doen uitsluitlik by die polisie berus, ingevolge die Strafproseswet. Sy het verder bevind dat Govender versuim het om onafhanklike diskresie uit te oefen en dat minder indringende opsies, soos dagvaardings of skriftelike kennisgewings, beskikbaar was. Die hof het beklemtoon dat die polisie altyd die minste indringende metode moet toepas wanneer hulle hul bevoegdhede uitoefen, veral wanneer dit die vryheid van individue raak. Die hof se bevinding dat beide die arrestasie en die daaropvolgende aanhouding onregmatig was, stuur 'n duidelike boodskap oor die belangrikheid van die nakoming van wetlike prosedures.
Die hof het die Minister van Polisie beveel om die koste van die verrigtinge te betaal. Hierdie bevel is 'n verdere aanduiding van die hof se erns oor die onwettige optrede van die polisie. Die kwessie van skadevergoeding sal in 'n afsonderlike fase van die saak bepaal word, waar die omvang van die verliese en die onreg wat Goolabjith en Munsamy gely het, vasgestel sal word. Hierdie uitspraak dien as 'n belangrike presedent wat die verantwoordelikheid van die polisie en die Minister van Polisie vir onwettige arrestasies en aanhoudings beklemtoon.
