Eskom het sy registrasiesperdatum vir sonkragstelsels op dakke verleng tot 30 September 2026, terwyl die nutsonderneming ook sy vereistes vir professionele goedkeuring verslap het. Dié verlenging bied huiseienaars meer tyd om aan die vereistes te voldoen en hul stelsels te registreer sonder onmiddellike vrees vir sanksies. Die vorige registrasiesperdatum, wat aanvanklik vasgestel is, was 31 Maart 2026. Eskom benodig nou nie meer 'n goedkeuring van 'n professionele persoon geregistreer by die Engineering Council of South Africa (Ecsa) vir residensiële sonkrag PV/BES-installasies nie, wat 'n beduidende verandering in die administratiewe las vir huiseienaars en installateurs teweegbring. Volgens die artikelopskrif en sub-opskrif het Eskom sy dreigemente van boetes en afsluiting vir nie-registrasie laat vaar, maar behou die reg om die toevoer na enige sonkrag- of battery-installasie wat as "onveilig" beskou word, af te sny. Outa meen egter dié bewering sal nie wetlike ondersoek oorleef nie, en wys op die moontlike wetlike uitdagings wat so 'n aksie vir Eskom kan inhou.
Eskom se draai en Outa se uitdagings
Eskom het dreigemente om boetes op te lê en/of elektrisiteitstoevoer te staak vir residensiële kliënte wat versuim om hul sonkraginstallasies op dakke te registreer, teruggetrek. Hierdie besluit is 'n welkome verligting vir duisende huiseienaars wat reeds in sonkrag belê het om die impak van beurtkrag te versag. Dié besluit kom nadat die nutsonderneming kritiek ontvang het oor die strengheid van sy registrasieproses en die praktiese uitvoerbaarheid daarvan, veral vir die gemiddelde huishouding. Die aanvanklike streng vereistes het 'n onnodige struikelblok geskep vir die vinnige aanvaarding van hernubare energie op huishoudelike vlak.
In 'n verdere aanpassing aan sy vereistes, aanvaar Eskom nou 'n sertifikaat van voldoening (CoC) wat uitgereik is deur 'n behoorlik gekwalifiseerde installasie-elektrisiën of elektriese kontrakteur wat by die Departement van Indiensneming en Arbeid geregistreer is. Hierdie stap vereenvoudig die proses aansienlik vir huiseienaars wat hul sonkragstelsels wil registreer, aangesien dit die afhanklikheid van hoogs gespesialiseerde ingenieurs verminder en die koste vir die sertifiseringsproses verlaag. Dit erken die bevoegdheid van gekwalifiseerde elektrisiëns om die veiligheid en voldoening van sulke installasies te verseker.
Eskom het toegegee dat die oorgrote meerderheid laespanning sonkrag PV/BES-installasies wat aan sy netwerk gekoppel is, steeds ongeregistreer bly. Hierdie erkenning onderstreep die uitdaging wat Eskom in die gesig staar om 'n omvattende oorsig van die verspreide opwekkingskapasiteit te verkry. Die feit dat so baie stelsels ongeregistreer is, dui op 'n moontlike ontkoppeling tussen Eskom se regulatoriese aspirasies en die werklikheid op grondvlak. In die artikel word gemeld dat Eskom Distribution sy registrasie- en voldoeningsregime gereeld geregverdig het deur te verwys na die Elektrisiteitsregulasiewet (ERA), die Nasionale Energiereguleerder van Suid-Afrika (Nersa) se regulatoriese gesag, die Suid-Afrikaanse Netwerkkode, Eskom se eie interne tegniese spesifikasies, netwerkveiligheid, die risiko vir voorsieningskwaliteit en die stelseloperateur se behoefte aan data oor geïnstalleerde sonkragkapasiteit op dakke. Hierdie redes is geldig in 'n ideaal beheerde omgewing, maar die praktiese toepassing daarvan het duidelik uitdagings opgelewer.
Dit is belangrik om daarop te let dat hierdie artikel 'n opinie-artikel is, wat beteken dat die standpunte wat daarin uitgespreek word, dié van die outeur is en nie noodwendig die standpunte van Daily Maverick verteenwoordig nie. Die outeur se perspektief bied 'n kritiese ontleding van Eskom se beleid en die implikasies daarvan vir die publiek.
Die 'punt van verbinding' en wetlike grense
Sonder 'n punt van verbinding val 'n sonkrag PV/BES-installasie van minder as 100kW buite die bestek van die Elektrisiteitsregulasiewet (ERA) en Nersa se regulatoriese gesag. Hierdie interpretasie van die wetgewing is deurslaggewend, aangesien dit die omvang van Eskom en Nersa se bevoegdhede ten opsigte van kleiner, residensiële stelsels beperk. Dit beteken dat die wetgewing wat hierdie tipe installasies beheer, verskil van dié wat Eskom gereeld aanhaal, en dat 'n ander wetlike raamwerk van toepassing is. Die onderskeid tussen stelsels wat aan die netwerk gekoppel is vir toevoer en dié wat primêr vir eie gebruik agter die meter geïnstalleer is, is hier van kardinale belang.
Die toepaslike wetgewing vir laespanning elektriese installasies wat agter die meter geïnstalleer is, is die Wet op Beroepsgesondheid en -veiligheid (OHS Wet) en sy Elektriese Installasie Regulasies (EIR). Hierdie wetgewing fokus op die veiligheid van die installasie en die gebruikers, eerder as op netwerkregulering, wat 'n fundamentele verskil in die benadering tot die beheer van sonkragstelsels aandui. Die OHS Wet se primêre doel is om 'n veilige werksomgewing te verseker, en dit strek ook na die veiligheid van elektriese installasies in huishoudings.
'n Laespanning residensiële sonkrag PV/BES-stelsel wat aan 'n kliënt se verspreidingsbord gekoppel is, op die kliënt se perseel, ver agter die meter, het geen "punt van verbinding" soos gedefinieer in die Netwerkkode van Suid-Afrika nie. Hierdie tegniese onderskeid is deurslaggewend vir die interpretasie van Eskom se vereistes, aangesien dit die toepaslikheid van sekere regulasies direk beïnvloed. Die Netwerkkode is ontwerp vir groter opwekkers wat direk aan die nasionale netwerk koppel, nie vir individuele huishoudelike stelsels wat primêr vir selfverbruik bedoel is nie.
Verder spreek 'n voldoenende, CoC-gesertifiseerde sonkrag PV/BES-stelsel en omsetter reeds risiko's met betrekking tot voorsieningskwaliteit, soos oorspanning, onderspanning, spanningsdalings, spanningswisselings, flikkering en harmonieke, aan. Dit dui daarop dat behoorlik geïnstalleerde stelsels reeds aan belangrike tegniese standaarde voldoen, en dat die bekommernisse oor netwerkveiligheid en -kwaliteit wat deur Eskom geopper word, in baie gevalle reeds deur die sertifiseringsproses aangespreek word. Die CoC dien as 'n bewys dat die installasie aan al die nodige veiligheids- en tegniese vereistes voldoen, wat gemoedsrus vir beide die huiseienaar en die nutsonderneming behoort te bied.
Veiligheidseise en die pad vorentoe
Eskom het verklaar dat hy die toevoer na 'n residensiële kliënt sal afsny indien hy die kliënt se sonkrag PV/BES-installasie as "onveilig" ag. Hierdie standpunt plaas 'n beduidende klem op die nutsonderneming se rol in die handhawing van veiligheidstandaarde vir privaat sonkragstelsels, en dit is 'n aspek wat nie ligtelik opgeneem moet word nie. Die fokus is op die persepsie van onveiligheid, wat vrae kan laat ontstaan oor die kriteria wat hiervoor gebruik word en die regverdigheid van so 'n besluit sonder 'n onafhanklike assessering. Dit is noodsaaklik dat Eskom deursigtig is oor die definisie van "onveilig" en die proses wat gevolg sal word voordat so 'n drastiese stap geneem word.
Outa huldig egter die mening dat Eskom geen wettige reg sou hê om 'n residensiële kliënt wie se installasie 'n geldige Sertifikaat van Voldoening (CoC) besit, te ontkoppel bloot omdat Eskom die installasie as onveilig beskou nie. Hierdie standpunt beklemtoon die belangrikheid van die CoC as 'n bewys van veiligheid en voldoening, en daag Eskom se diskresionêre magte in sulke gevalle uit. 'n Geldige CoC is 'n wetlike dokument wat bevestig dat 'n installasie aan alle toepaslike standaarde voldoen, en dit plaas die bewyslas op Eskom om te demonstreer dat die installasie onveilig is, selfs met 'n CoC.
Die Elektriese Installasie Regulasies (EIR) vereis voldoening aan SANS 10142-1, wat die verpligte nasionale tegniese en veiligheidstandaard vir sulke installasies is. Hierdie regulasie is die hoeksteen vir die beoordeling van die veiligheid en kwaliteit van elektriese installasies in Suid-Afrika, insluitend sonkragstelsels, en bied 'n duidelike raamwerk vir tegniese nakoming. Dit is hierdie standaard wat die riglyne verskaf vir die veilige ontwerp, installering en instandhouding van elektriese stelsels, en 'n CoC bevestig dat aan hierdie standaard voldoen is. Die handhawing van hierdie standaarde is van kritieke belang vir die veiligheid van huiseienaars en die publiek.
Dit is opvallend dat Eskom se Nasionale Transmissiemaatskappy van Suid-Afrika (NTCSA) weekliks in sy openbaar beskikbare stelselstatusverslae inligting publiseer oor die geïnstalleerde sonkragkapasiteit op dakke. Hierdie deursigtigheid verskaf belangrike data oor die groei en verspreiding van sonkrag in die land, wat die beduidende rol van hierdie energiebron in Suid-Afrika se energielandskap onderstreep. Hierdie inligting is noodsaaklik vir beplanning en die integrasie van hernubare energie in die nasionale netwerk, en dit toon 'n mate van erkenning van die omvang van daksonkraginstallasies. Die beskikbaarheid van hierdie data kan ook help om die werklike impak van ongeregistreerde stelsels beter te verstaan en meer ingeligte beleidsbesluite te neem. Die pad vorentoe vereis 'n balans tussen regulatoriese beheer en die fasilitering van hernubare energie-opwekking op huishoudelike vlak, met die uiteindelike doel om 'n veilige, stabiele en volhoubare energietoekoms vir Suid-Afrika te verseker.
